[in Greek] The relationship between language and gender in feminist deconstruction theories: the case of grammatical gender.

Please download to get full document.

View again

of 11
31 views
PDF
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Document Description
[in Greek] The relationship between language and gender in feminist deconstruction theories: the case of grammatical gender.
Document Share
Document Tags
Document Transcript
  [ 89 ] Α γγΕλική Α λβΑνούδή Η Σχέση Γλώσσας και Φύλου στις Φεμινιστικές Θεωρίες της Αποδόμησης: Η Περίπτωση του Γραμματικού Γένους Abstract The relation between language and gender has been an object of inquiry for both feministlinguistics and feminist deconstruction theories. In the present paper, I focus on the workof three feminist deconstruction philosophers, Luce Irigaray, Monique Wittig and JudithButler, who have theorized language as a means of constructing gendered subjectivity andreproducing the patriarchal symbolic order, with a special emphasis on the role of gram-matical gender. I would like to address two questions: (1) Do feminist deconstructionphilosophers approach grammatical gender in a way which is compatible to linguistics? (2)How do they contribute to the understanding of the relation between language and genderand more specifically to the understanding of grammatical gender? I argue that, althoughfeminist deconstruction theories contribute to a deeper understanding of the category of gender, they prove to be arbitrary and inadequate from a linguistic perspective. 1. Η σχέση γλώσσας και φύλου ως γλωσσολογικό και φιλοσοφικό/ψυχαναλυτικόζήτημα Η σχέση γλώσσας και φύλου τίθεται ως γλωσσολογικό ζήτημα στο πλαίσιοτης φεμινιστικής γλωσσολογίας και ως φιλοσοφικό και ψυχαναλυτικό ζήτη-μα στο πλαίσιο των φεμινιστικών θεωριών της αποόμησης. H φεμινιστικήγλωσσολογία, μια ‘πολιτική’ γλωσσολογία που καθορίστηκε από την εξωτε-ρική υναμική του γυναικείου κινήματος τη εκαετία του 1970 και αποκά-λυψε τον γλωσσικό σεξισμό, αντιλαμβάνεται το φύλο, σύμφωνα με την Παυ-λίου (2006 [2002], 22–6), ως μια κατηγορία η οποία αντανακλάται στηγλώσσα (π.χ. Lakoff 1975· Spender 1980) ή συγκροτείται μέσω της γλώσσας(π.χ. Ochs 1992· Eckert & McConnell-Ginet 1992· 1998· 1999). Η συγκρότησητου φύλου μέσω της γλώσσας συνέεται στενά ως θέση με τις φεμινιστικέςθεωρίες της αποόμησης, οι οποίες, ορμώμενες από τη θεώρηση της γλώσ-σας ως μέσου σύστασης του κοινωνικού πείου, ορίζουν το φύλο ως γλωσσι-κή κατασκευή. ι φεμινιστικές θεωρίες της αποόμησης αποτελούν προϊόντης επιστημολογικής στροφής του φεμινιστικού μεταμοντερνισμού (Harding1991), ο οποίος άσκησε κριτική στις ολιστικές ιπολικές κατηγορίες της σκέ-ψης του ιαφωτισμού (π.χ. ΓΝΑΙΚΑ/ΑΝΤΑΣ), καθώς και προϊόν της “γλωσ- Το κείμενο αποτελεί συμπύκνωση της αημοσίευτης μεταπτυχιακής μου εργασίας (Αλβα-νούη 2005) στον Τομέα Γλωσσολογίας του Τμήματος Φιλολογίας του ΑΠΘ με επόπτρια καθη-γήτρια την κ. Θ.-Σ. Παυλίου, την οποία ευχαριστώ θερμά για την συμβολή της ως επόπτριακαι την εξαιρετική συνεργασία η οποία αποτέλεσε για μένα πηγή έμπνευσης, κριτικής σκέψηςκαι αφύπνισης.   Α. ΑΛΒΑΝδΗ [ 90 ]σολογικής στροφής” του μεταομισμού που ανέειξε τη γλώσσα σε μέσοσυγκρότησης της σημασίας, της υποκειμενικότητας και της εξουσίας(Andermahr, Lovell & Wolkowitz 2000). 2. Φεμινιστικές θεωρίες της αποδόμησης: τρεις προσεγγίσεις 2.1 Luce Irigaray Η Luce Irigaray (1985a· 1985b· 1985c· 199), επαναπροσεγγίζοντας τη φροϋι-κή και λακανική ψυχανάλυση, υποστηρίζει ότι η λειτουργία της φαλλογοκε-ντρικής συμβολικής οικονομίας στηρίζεται στην παραγωγή κατώτερων συ-νόλων “Άλλων” σε σχέση με το Ένα και Αυτό καθολικό ποκείμενο, με τοοποίο ταυτίζονται και τελικά αναπαράγουν τη λογική του. Στο πλαίσιο αυτήςτης μονολογικής συμβολικής οικονομίας είναι αύνατη η αναπαράσταση τηςγυναικείας ιαφοράς και σεξουαλικότητας. Η γλώσσα ορίζεται ως τόποςεξορίας για τη γυναίκα, όπου εγγράφεται και αναπαράγεται η φαλλογοκε-ντρική λογική κυρίως μέσω του μηχανισμού του γραμματικού γένους. Συγκε-κριμένα, η Irigaray υποστηρίζει ότι:– “το αρσενικό γραμματικό γένος είναι κυρίαρχο στη σύνταξη” (Irigaray199, 0–1), γεγονός που “επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται ηυποκειμενικότητα στον λόγο” (Irigaray 199, 0–1), καθιστώντας την τε-λευταία ανρικό προνόμιο·– η κατηγοριοποίηση των έμψυχων όντων ως αρσενικών και των άψυχωναντικειμένων ως θηλυκών ενισχύουν την πρόσληψη του άνρα ως υποκει-μένου και της γυναίκας ως αντικειμένου μέσω της γλώσσας (Irigaray 199,70–71)·– “οτιήποτε θεωρείται πως έχει αξία ανήκει στους άνρες και σημαεύε-ται από το γένος τους”, για παράειγμα στα γαλλικά οι λέξεις που η-λώνουν τον ήλιο (le soleil) και τον θεό (le dieu) είναι αρσενικού γραμματι-κού γένους, ενώ αντικείμενα μικρότερης αξίας σημαεύονται από το θη-λυκό γραμματικό γένος, για παράειγμα στα γαλλικά οι λέξεις που η-λώνουν το φεγγάρι (la lune) και το αστέρι (l’étoile) είναι θηλυκού γραμ-ματικού γένους, γιατί τα αντικείμενα αναφοράς τους εν θεωρούνται πη-γές ζωής όπως ο ήλιος (Irigaray 199, 1–2)·– αν και η γη σημαεύεται από το θηλυκό γραμματικό γένος (la terre),εκλαμβάνεται “ιασπασμένη σε κομμάτια που οι άντρες μοιράζονται με-ταξύ τους, καταστρέφοντας έτσι ή συγκαλύπτοντας την ενότητα του θη-λυκού” (Irigaray 199, 2)·– “οι λέξεις με αρσενικό γραμματικό γένος αξιολογούνται θετικότερα από  Έντονη επίραση στις φεμινιστικές θεωρίες της αποόμησης άσκησαν οι θεωρίες των J.Lacan και M. Foucault για τη γλώσσα, το υποκείμενο και την εξουσία. Μετάφραση Α. Αλβανούη.  Ι ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΙΕΣ ΤΗΣ ΑΠδΜΗΣΗΣ [ 91 ]τις λέξεις με θηλυκό γραμματικό γένος” (Irigaray 199, 69), όπως προκύ-πτει για παράειγμα από τα ασύμμετρα σημασιακά ζεύγη un ordinateur(ο   υπολογιστής) vs la machine à écrire (η γραφομηχανή) και un avion (τοαεροπλάνο) vs une voiture   (το αυτοκίνητο), όπου οι λέξεις με αρσενικόγραμματικό γένος ηλώνουν αντικείμενα μεγαλύτερης αξίας και πολυτέ-λειας σε σύγκριση με τις λέξεις με θηλυκό γραμματικό γένος·– απουσιάζουν θηλυκοί όροι αναφοράς σε επαγγέλματα που ασκούνταιαπό γυναίκες, για παράειγμα ο όρος που αναφέρεται στο επάγγελματου θεριστή είναι αρσενικού γραμματικού γένους (le moissoneur), ενώ οαντίστοιχος θηλυκός όρος (la moissonneuse) ηλώνει τη μηχανή του θερι-σμού και όχι το πρόσωπο (Irigaray 199, 71)˙ επίσης ορισμένα θηλυκάεπαγγελματικά υπόκεινται σε σημασιακή υποτίμηση, όπως για παρά-ειγμα η λέξη doctoresse (η γιατρός) (Irigaray 199, 126)·– επειή “το ουέτερο ή απρόσωπο εκφράζεται με την ίια αντωνυμία ήέκφραση όπως και το αρσενικό”, για παράειγμα il neige (χιονίζει),   il faut(πρέπει), τα φυσικά φαινόμενα, η έννοια της αναγκαιότητας και οι νόμοιτου σύμπαντος έχουν έμφυλο χαρακτήρα, είναι ηλαή ανρικά σημαε-μένα (Irigaray 199, 1–2).Για την αντιπαράθεση με τη μονολογική ομή της φαλλογοκεντρικής οι-κονομίας και τη ημιουργία ενός γυναικείου φαντασιακού και συμβολικούέξω από τα όρια αυτής της οικονομίας η Irigaray θεωρεί αναγκαία την υιο-θέτηση της στρατηγικής της μίμησης, της χρήσης ηλαή της ανρικά κα-τασκευασμένης γλώσσας, της ιιοποίησης παλαιών σημασιών και της πα-ραγωγής νέων. 2.2 Monique Wittig Η Monique Wittig (1992) υποστηρίζει ότι το βιολογικό φύλο αποτελεί μια πο-λιτική κατηγορία που νομιμοποιεί την ανρική κυριαρχία και τη γυναικείαυποτέλεια μέσω της αναγωγής τους σε μια φυσική τάξη πραγμάτων. Στηβάση αυτής της κατηγορίας θεμελιώνεται ο θεσμός της αναγκαστικής ετε-ροφυλοφιλίας και παράγεται ένα πλέγμα ‘κατάλληλων’ και ‘ακατάλληλων’ταυτοτήτων όπου το ‘ανθρώπινο’ ταυτίζεται με τον άνρα και το ‘άλλο’, τομη ανθρώπινο ή το ‘απεχθές’ με τη γυναίκα.Καθοριστικός στην αναπαραγωγή αυτού του ρυθμιστικού πλαισίου είναιο ρόλος της γλώσσας, την οποία η Wittig (1992, 78) ορίζει ως ράση που επι-βάλλει συγκεκριμένους τρόπους πρόσληψης της πραγματικότητας και μα-θαίνει στα ομιλούντα άτομα ποιο είναι το ‘πραγματικό’ και το ‘νόμιμο’. Ηφιλόσοφος, υιοθετώντας μια μαρξιστική οπτική, θεωρεί τη γλώσσα κομμάτιτου κοινωνικού εποικοομήματος και τις λέξεις υλικά σημεία που συγκρο-τούν το υποκείμενο και αναπαράγουν την κυρίαρχη ιεολογία. Ένα τέτοιουλικό σημείο αποτελεί και το γραμματικό γένος, το οποίο η Wittig χαρακτη-   Α. ΑΛΒΑΝδΗ [ 92 ]ρίζει “αρχέγονη οντολογική έννοια” (Wittig 1992, 76) που επιβάλλει στη γλώσ-σα τη ιάκριση των όντων ως προς το βιολογικό τους φύλο, “γλωσσικό εν-είκτη της πολιτικής αντίθεσης ανάμεσα στα βιολογικά φύλα και της κατα-πίεσης που υφίστανται οι γυναίκες” (Wittig 1992, 77) και “μοναικό λεξικόσύμβολο που αναφέρεται σε μια καταπιεσμένη ομάα” (Wittig 1992, 88). Σύμ-φωνα με τη Wittig, το γραμματικό γένος έχει ενικό και όχι πληθυντικό αριθ-μό, γιατί στην πραγματικότητα υπάρχει  μόνο ένα γραμματικό γένος, το θη- λυκό , το οποίο προσιορίζεται και ιαφοροποιείται σε σχέση με το γενικό/ καθολικό, ηλαή το αρσενικό. Έτσι εξηγείται από τη Wittig π.χ. η αποκλει-στική χρήση του αρσενικού γραμματικού γένους για την παραγωγή γενικεύ-σεων και όχι του θηλυκού (Wittig 1992, 80). Η φιλόσοφος υποστηρίζει ότι τογραμματικό γένος, σημαεύοντας τα ομιλούντα άτομα ως προς το βιολογι-κό φύλο και κατά συνέπεια ιαχωρίζοντάς τα σε καθολικά υποκείμενα(άντρες) και μη (γυναίκες), επιτελεί μια οντολογική αυθαιρεσία, η οποία αντι-τίθεται στην ίια την πράξη συγκρότησης της υποκειμενικότητας μέσω τηςγλώσσας όπως την όρισε ο Benveniste (1971 στη Wittig 1992, 105). Σύμφωναμε αυτή, κάθε φορά που ένα άτομο εισάγεται στη γλώσσα και παράγει τοεκφώνημα εγώ ιιοποιείται το σύνολο της γλώσσας και συγκροτείται σε κα-θολικό υποκείμενο. Έτσι, το γραμματικό γένος, προσπαθώντας να χωρίσειτο ν σε ύο κατηγορίες, μετατρέπεται ουσιαστικά σε μια “οντολογικά αύ-νατη κατηγορία” (Wittig 1992, 80).Για τους λόγους αυτούς η Wittig προτείνει την εξάλειψη του γραμματικούγένους και τη συνολική τροποποίηση της γλώσσας σε γραμματικό και λεξι-λογικό επίπεο (1992, 88–9). Επιχειρώντας να επαναθεμελιώσει ένα αιά-σπαστο και ενιαίο ‘εγώ’ και να καταστήσει καθολική την οπτική γωνία τωνγυναικών, η φιλόσοφος επεξεργάζεται πιθανές μεθόους παρέμβασης στηγλώσσα. Για παράειγμα, στο μυθιστόρημά της The Opoponax (1966 στηWittig 1992, 82–84) χρησιμοποιεί την απρόσωπη αντωνυμία on που στα γαλ-λικά εν σημαεύεται από το γραμματικό γένος και τοποθετεί τα συνομι-λούντα άτομα εκτός του πείου της ιάκρισης σε βιολογικά φύλα, ενώ στοέργο της Les Guérillères (1971 στη Wittig 1992, 84–87) χρησιμοποιεί γενικευ-τικά το θηλυκό γραμματικό γένος αντί του αρσενικού. 2.3 Judith Butler Η Judith Butler (1999 [1990]· 199· 1997) αναλύει τα συστατικά χαρακτηριστι-κά της κατηγορίας του φύλου στο πλαίσιο της κατασκευής μιας πολιτικήςγενεαλογίας των οντολογιών του φύλου. Σύμφωνα με την Butler, η ιάκρισηβιολογικού και κοινωνικού φύλου, ή αλλιώς φυσικού και πολιτισμικού, είναιτεχνητή και λειτουργεί ως εργαλείο για τη θεμελίωση της μεταφυσικής τηςουσίας, ηλαή της πίστης σε μια προϋπάρχουσα βιολογική ουσία που προ-ηγείται των κοινωνικών σχέσεων και τις καθορίζει. Στη βάση αυτής της πί-  Ι ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΙΕΣ ΤΗΣ ΑΠδΜΗΣΗΣ [ 9 ]στης θεμελιώνεται με τη σειρά της η οικονομία της αναγκαστικής ετεροφυ-λοφιλίας, ηλαή το σύνολο των ρυθμιστικών πρακτικών που συνέουν τοβιολογικό και το κοινωνικό φύλο, τη σεξουαλική πρακτική και την επιθυμίαμε μια σχέση αναγκαίας και αιάρρηκτης συνέχειας, παράγοντας ένα πλέγ-μα ‘κατάλληλων’ και ‘ακατάλληλων’ ταυτοτήτων (Butler 1999, –44).Η Butler ορίζει το φύλο ως ένα σύνολο επαναλαμβανόμενων επιτελεστικώνπρακτικών που παράγουν την υλικότητα των σωμάτων μέσα από την παρά-θεση και αναπαραγωγή της νόρμας της κυρίαρχης έμφυλης τάξης και υπο-στηρίζει ότι πίσω από τις συμβολικές εκφράσεις του φύλου εν υπάρχει μιαπροϋπάρχουσα έμφυλη ταυτότητα αλλά ότι “η ταυτότητα αυτή συγκροτείταιεπιτελεστικά από τις συμβολικές εκφράσεις που θεωρούνται αποτελέσματάτης” (Butler 1999, ). Σε αυτή την επιτελεστική ιαικασία κεντρικός είναιο ρόλος της γλώσσας. Η Butler, συμφωνώντας με τη Wittig, θεωρεί τη γλώσ-σα πείο συγκρότησης και φυσικοποίησης των κατηγοριών του βιολογικούκαι κοινωνικού φύλου και υποστηρίζει ότι η επαναλαμβανόμενη πρακτικήτης ονομασίας της βιολογικής ιαφοράς είναι αυτή που παράγει τελικά τοίιο το φαινόμενο της φυσικής ιαφοράς. Τα γλωσσικά σημεία, σύμφωνα μετη φιλόσοφο, εν αναπαριστούν απλώς τα σώματα αλλά τα παράγουν. Αυτήη συστατική και επιτελεστική λειτουργία της γλώσσας συμπυκνώνεται στηνάποψη ότι “οι γραμματικές κατηγορίες παράγουν την ψευαίσθηση μιας ου-σιοκρατικής ταυτότητας” (Haar 1977, 17–8, στη Butler 1999, 28).Η Butler θεωρεί τη γλώσσα πείο συγκρότησης του υποκειμένου και υπο-στηρίζει ότι για να υπάρξει ένα σώμα πρέπει πρώτα να γίνει καταληπτό στοπλαίσιο της συμβολικής οικονομίας της πατριαρχίας, να σημαευτεί ηλαήμέσω του ονόματος. Το όνομα για την Butler (1997) αποτελεί συνθήκη σύστα-σης του υποκειμένου και τοποθέτησής του στην έμφυλη τάξη, θεσμό πουσηματοοτεί τη υνατότητα για κοινωνική ύπαρξη και κατηγοριοποιεί ταυποκείμενα σε κατάλληλα και μη, ασκώντας βία σε βάρος των τελευταίων.Η Butler, υιοθετώντας την κριτική αναιατύπωση του επιτελεστικού τουDerrida (1988, στην Βutler 1997, 1), θεωρεί ότι η υνατότητα ανατροπής τηςσυστηματικής καταπίεσης που επιτελείται μέσω της γλώσσας έγκειται στηιαπραγμάτευση της επανάληψης της νόρμας που αφήνει ανοιχτό τον ορί-ζοντα για την ανασημασιοότηση των λέξεων. 3. Οι φεμινιστικές θεωρίες της αποδόμησης από γλωσσολογική σκοπιά:η περίπτωση του γραμματικού γένους ι φεμινίστριες φιλόσοφοι της αποόμησης – οι Irigaray και Wittig ειικά, ηButler γενικά, στον βαθμό που συμπορεύεται με τις απόψεις της Wittig περίγλώσσας – επεξεργάζονται τη σχέση γλώσσας και φύλου, εστιάζοντας κυ-ρίως στη λειτουργία του γραμματικού γένους. Μπορεί η προσέγγιση του
Similar documents
View more...
Search Related
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks